اېرکینلیک
یازووچی: آیگینه قاضی‌زاده
توزه‌توچی: دکتور شفیقه یارقین
"شعر و داستان کودک" ادبی گروهیده یره تیلدی.
اقبال جان بیر عقللی باله. او، طوطی‌لرنی جوده هم یخشی کۉرردی. اگر طوطیم بۉلسه، اولرگه قنده‌ی دانه بېره‌ی، قنده‌ی قره‌شه‌ی، دېب اۉیلب یورردی و دایم اته‌سیگه، «مېنگه بیر- ایکیته طوطی آلیب بېرینگ»، دېب أیتردی. بیر کون ینه طوطی دېب سۉره‌گنیده، آته‌سی أیتدی:
-یخشی. اگر بو ییل یخشی اۉقیب، صنفینگ ده بیرینچی‌لیکنی آلالسنگ، ایکیته گۉزه‌ل طوطی ساتیب آلیب بېره‌من.
اقبال جان هم انچه کوشش قیلیب، کېچه و کوندوز درس اۉقیدی. امتحانلری زمانی هم یېتیب کېلدی. او امتحان‌لرینی موفقیتلی اۉتکردی و بیرینچی‌لیکنی آلدی.
آقشام، آته‌سی ایشدن کېلگندن کېین خوشخبرنی بېردی. آته‌سی اونینگ یوزیدن اۉپیپ قوواندی و آفرین دېدی. کېین، «اېرته‌گه ایکاویمیز بازارگه باریب، ایکیته طوطی ساتیب آلیب، قَیته‌میز.» دېدی.
اقبال هم قووانیب، اېرته‌گچه طوطی‌لرنی اۉیلب چیقدی. اېرته‌لب چای ایچکندن کېین اته‌سی بیلن بازارگه باردیلر و ایکیته چیرایلی طوطی نی قفسی بیلن ساتیب الیب، اویگه قَیتدیلر.
اقبال، جوده هم قووانگن اېدی. او، طوطی‌لریگه دان و سوو بېریب، اولرنینگ گۉزه‌ل‌لیکلری‌گه قره‌ب، لذت آله باشله‌دی.
بیر کوندن کېین قره‌سه، بیر طوطی خفه‌راق کۉرینه‌دی، اما ینه بیری بیر بورچککه بوسینیب، قیمیرله‌مه‌ی اۉلتیرگن و حتی دان یېمه‌ی، سوو ایچمه‌ی توریبدی.
اقبال، طوطی‌لرگه قره‌ب کۉپ قیغولندی. هر تور دان‌لردن تشله‌دی، اولر بیلن گپلشدی، قۉلیگه آلیب سیله‌دی، اما کسل طوطی نینگ وضعیتی اۉزگرمه‌دی.
اقبال، آنه‌سیگه باریب أیتدی:
- آنه جان، طوطی‌لریم کسل بۉلگن‌گه اۉخشه‌یدیلر. أینیقسه بیری هېچ نیمه یېمه‌ی-ایچمه‌ی بیر بورچککه بوسینیب اۉلتیرگن. اونی قوش‌لر داکتریگه آلیب باره‌یلیک.
آنه‌سی طوطی نینگ همه تمانینی تېکشیریب کۉردی، یوردیردی، آیاغیگه ایپ باغلب اوچیردی و هیچ قنداق کسللیگی یۉق‌لیگیگه ایشانچ حاصل قیلگندن کېین أیتدی:
-باله جانیم. بو طوطی اصلا کسل اېمس.
-خی نېگه هېچ نرسه یېمه‌یدی و ایچمه‌یدی؟
-تشویشلنمه. او، اۉز عایله سی و یورتینی ساغینگن بۉلیشی ممکن. آزراق وقت اۉتسه، سېن بیلن اۉرگه‌نیب، یخشی بۉلیب کېتر.
اۉشه کېچه اقبال طوطی‌سینی اۉیلب-اۉیلب اوخلب قالدی و عجایب بیر توش کۉردی. توشی‌ده اۉزی بیر طوطی بۉلگن و بیرکیچکینه قفس ایچیده ایچی قیسیب، جوده هم قیغوله‌نیب یاتگن اېکن. او، اۉز آنه-آته‌سی، آپه-سینگلی‌سی و اۉز اۉرتاقلرینی جوده ساغینیب، آلدلریگه اوچیب کېتماقچی بۉلدی، اما هر اوچگنیده، قفس نینگ دېواریگه تېگیب، یره‌لندی. جانی آغریسه هم، ینه اوچیش اوچون سۉنگی تلاشینی قیلیب، قفس‌دن چیقه‌ی دېگنده، قفسگه قتیق اوریلیب، قناتی قرس اېتیب سیندی و داد سالیب، اویقودن اویغاندی.
اقبال، جوده هم قۉرقیب کېتدی و طوطی‌لری نېگه سیقیلیب یاتگن‌لری سببی‌نی انگله‌دی. درحال باریب، قفس اېشیگینی آچدی و ایککله طوطی‌نی اوچیریب یوباردی. دان یېمه‌ی یاتگن طوطی بیرینچی بۉلیب، بیر دنیگه قفس‌دن چیقیب بیر سیره‌ب اوچتی و کېین ایککینچی‌سی هم اوچیب کېتدی.
اولر آسمان‌ده بیر قرارگه کېلگن‌دېک، بیر أیله‌نیب، قوییگه قَیتدیلر و اقبال نینگ باشیگه بیر نېچه مرته أیله‌نیب، اوچیب کېتدیلر.
اقبال، کۉزی کۉرالگنیچه طوطی‌لرنینگ اوچیب کېتگنینی تماشا قیلدی و کۉزیدن بوتونله‌ی یۉقالگنی‌دن کېین، تینچله‌نیب اویگه قیتدی و ینه اوخلب قالدی.
اېرته‌سی اقبال نینگ آنه‌سی طوطی‌لرنی قفسده کۉرمه‌گنی اوچون، نیمه گپ بۉلگنینی اقبال‌دن سۉره‌دی.
اقبال أیتدی:
-آنه جان. هېچ گپ بۉلگنی یۉق. اۉزیم اولرنی اوچیریب یوباردیم.
-یخشی ایش قیلیبسن، اما سېن اولرنی قنچه انتظارلیک چېکیش بیلن، قنچه درس اۉقیب، بیرینچی‌لیکنی آلگندن کېین قۉلگه کېلتیرگن اېدینگ. بونداق قۉیبېریب یوبارگه‌نینگ دلیلینی أیت، اۉغلیم.
اقبال تونگی قۉرقینچلی توشینی حکایه قیلیب، أیتدی:
مېن شو توشیم‌دن بیر توشونچه‌گه کېلدیم که اېرکینلیک هر کیشی و هر جانلی ذات‌گه همه نرسه‌دن کۉره یخشی‌راق و کېره‌کلی‌راق اېکن. هېچ‌کیم نینگ بیر انسان یا حیوان یا قوش اېرکین‌لیگینی آلیش‌گه حقی یۉق. هر قنچه یېمک- ایچمک بار بۉلسه، آلتون اوی یا قفس بۉلگنده هم اېرکینلیک بولمه‌سه، کیشی بختلی و قووناق یشالمه‌یدی. اگر طوطی‌لرنی اوچیریب یوبارمه‌سم، اۉلیب قالیش‌لری انیق اېدی. شونینگ اوچون اولرنی اوچیریب یوباردیم و قفس‌دن قوتولتیردیم.
آنه‌سی اقبال‌نی بغریگه باسیب، باشینی سیله‌دی و مهر بیلن أیتدی:
-سېن‌دېک عقللی باله‌م بارلیگیدن فخرلنه‌من. خداییم سېنی اسره‌سین و بو قیلگن یخشی ایشینگ اوچون دایما سېنگه یخشیلیک قَیترسین.
کېین اقبال‌گه قره‌ب أیتدی:
-یور، باله جانیم. بیرگه‌لیکده همه‌گه تانگلیک طعامینی تیارله‌یلیک.
آنه-باله قووانچ و سېوگی بیلن بیر-بیریگه قره‌دیلر و آشخانه تمانگه یۉل آلدیلر.
Comments